Hamilelikte Şeker Yüklemesi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Her 100 kadından 1'inde gebelikten önce şeker hastalığı görülebilirken, bazı anne adayları daha önce şeker hastası olmadıkları halde gebelik sırasında hamilelik şekeri sorunuyla karşılaşabiliyor. Peki gebelik şekeri nedir? Hamilelikte şeker yüklemesi neden ve nasıl yapılır? Gebelik şekeri diyetinde nelere dikkat edilmeli? Prof. Dr. Canan Karatay gebelikte şeker yüklemesine neden karşı çıkıyor? Bu soruların cevabını gelin beraberce öğrenelim...

.

Gebelik şekeri, hamilelik sırasında plasenta tarafından üretilen hormonların etkisiyle oluşuyor. Gebelik şekeri olup olmadığınız ise şeker yükleme testiyle ortaya çıkabiliyor ve tanı konulması halinde doktor tarafından takibe alınarak kandaki şeker düzeyinin kontrol edilmesi gerekiyor. Aksi takdirde gebelik şekeri bebeğiniz ve sizin için birçok riske yol açabilir.

.

Gebelik Şekeri Nedir?

Anne adaylarında hamilelik öncesi şeker hastalığı olmasa da gebelik döneminde kandaki glikoz (yani şeker) miktarında yükselmeler yaşanabiliyor.

Plasentadan salgılanan HPL (Human placental lactogen) adlı hormon, anne karnındaki bebeğe yeterince şeker gitmesini sağlamak amacıyla insülin hormonunun kan düşürücü etkisini frenler. Böylece anne adayında gebelikte kan şekeri yüksekliğine doğal bir eğilim oluşabilir ve bu durum da gebelik şekerinin ortaya çıkmasına neden olur.

.

Özellikle, HPL hormonunun etkisinin en yüksek düzeyde olduğu 24. gebelik haftasından itibaren hamilelikte şeker sorunu bazı anne adaylarında oluşabiliyor.

.

24. Gebelik haftasıyla ilgili deneyimli Kadın Doğum Uzmanı Op. Dr. Fatih Esen'in hatırlatma ve tavsiyelerini videomuzda izleyebilirsiniz:

.

Op. Dr. Fatih Esen'le diğer gebelik haftalarınızı da takip etmek isterseniz linke tıklayın: HAFTA HAFTA GEBELİK TAKİBİ ve ÖNEMLİ HATIRLATMALAR

.

Gebeliğe Bağlı Şeker Hastalığı Kimlerde Daha Sık Görülür?

  • Gebelik öncesi kilosu normalden fazla olan,
  • Birinci derece akrabalarından birinde şeker hastalığı olan,
  • Şeker hastalığı belirtileri gösteren (çok yemek yeme, fazla su içme ve bol idrar yapma olarak özetlenebilir)
  • 35 yaş ve üzeri (yaş ilerledikçe şeker hastalığına yakalanma riski de artıyor)
  • Daha önce iri bebek doğurmuş olan (doğum kilosu 4 kg ve üzeri)
  • Birden fazla sayıda düşük yapmış olan,
  • Doğumsal kusurlu bebek doğurmuş olan,
  • Daha önce ölü doğum yapmış olan

anne adaylarında halihazırda gebelik şekeri gelişmiş olabilir...

.

Gebelik Şekeri Tanısı Nasıl Konur?

Kilo kaybının yaşanması, susuzluk hissi, iştahta aşırı bir artış, sık idrara çıkma isteği gibi belirtilerin anne adayında gebelik şekeri belirtileri olma ihtimali yüksek. 

Ancak anne adayında bu belirtiler görülmemesine rağmen gebelik şekeri ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle anne adaylarına hamileliğin 24. ila 28. haftaları arasında şeker yükleme testi yapılarak gebelik şekeri olup olmadığının tespit edilmesi gerekiyor.

.

Şeker Yükleme Testi Nasıl Yapılır?

Şeker yükleme testi iki aşamalı bir testtir. Tarama testi olan glikoz tarama testi (PPG) testin ilk aşamasıdır ve hamileliğin 24. ila 28. haftaları arasında uygulanır.

Glikoz tarama testi uygulanırken anne adayına içinde 50 gram glikoz bulunan özel bir sıvı içirilir. 

Eğer bu testte kandaki glikoz düzeyi yüksek çıkarsa ikinci test olan şeker yükleme testi (OGTT) yapılarak kesin tanı konur.

.

ŞEKER YÜKLEME TESTİ 1. AŞAMA: PPG (Gıda Alımı Sonrası Glikoz) tarama testi nasıl yapılır? 

  • Günün herhangi bir saatinde aç veya tok karnına tarama amaçlı anne adayına suda çözülmüş 50 gram saf glikoz içirilmesinden bir saat sonra kan şekeri ölçülür.
  • Kan şekeri 140'ın altında ise anne adayından kan düzeyi normal sınırdadır. Ancak kandaki şeker miktarı 140'ın üzerinde tespit edilen hamilelerde ise şeker yükleme testi (OGTT) planlanır ve böylelikle kesin tanı konabilir.

Tarama testinde kan şekerinin yüksek çıkması mutlak surette şeker hastası olduğunuzu göstermez. PPG, bir tarama testidir ve tanı için daha uzun süren şeker yükleme testi yapılır.

Eğer şeker yükleme testinin ilk aşamasında kandaki şeker miktarınız 140'ın üzerinde çıktıysa hemen paniğe kapılmamalısınız. Zira tarama testinde kan şekeri limitlerin üzerinde çıkan anne adaylarının sadece %15'lik kısmında hamilelik şekeri tespit edilir.

.

ŞEKER YÜKLEME TESTİ 2. AŞAMA: OGTT (Oral Glikoz Tolerans Testi) Nasıl Yapılır? 

  • Gebelik sekeri tanısını kesin olarak koyduran test OGTT testidir.
  • İlk aşamada yapılan tarama testinde yüksek risk grubunda çıkan anne adaylarına uygulanır.
  • Yaklaşık 8-14 saat arası açlığı takiben (doktorunuz size net olarak söyleyecektir) anne adayının açlık kan şekeri ölçülür.
  • Açlık kan şekeri normal seyreden anne adayına 1 bardak içinde 100 gram glikoz içirilir. Daha sonra 1 - 2 ve 3 saat sonra damardan kan alınarak kan şekeri ölçümleri tekrarlanır.
  • Yapılan dört farklı ölçümden iki ya da daha fazlasının beklenenden yüksek çıkması durumunda hamilelik şekeri tanısı konur.

.

Ölçümlerinden yalnızca biri yüksek çıkan anne adayları yakın takibe alınır. Bu anne adaylarında belli bir süre sonra şeker yükleme testi tekrarlanır.

.

Hamileliğe bağlı şeker hastalığı riski yüksek olan anne adaylarında tanı için tarama testini (gebelik şekeri testi 1. aşama) yapmadan, doğrudan şeker yükleme testi yapılması pek çok uzman tarafından öneriliyor. 

.

Canan Karatay Şeker Yükleme Testi Hakkında Ne Düşünüyor?

Her ne kadar yukarıda bahsettiklerimiz genel kabul görmüş yaklaşım olsa da Prof. Dr. Canan Karatay bu görüşlerin aksine gebelikte şeker yüklemesine ısrarla karşı çıkıyor ve şeker yüklemesinin plasentayı bozduğunu iddia ediyor…

Şeker yüklemesi yapmak ya da yapmamak kararını doktorunuzla konuşup gerekliliğine ihtiyaç duyduğunuz durumda yaptırmaya ve şeker yükleme testinin bir kereden fazla olmamasına özen göstermelisiniz. Ayrıca bazı hastanelerde şeker yerine mısır şurubu kullanıldığı iddiaları da vardır. Bu nedenle yaptırdığınız şeker yükleme testinde içeriğe de dikkat etmeniz ve araştırmanız önemlidir.

.

Gebelik Şekeri Tedavisi ve Gebelik Şekeri Diyeti

Şeker hastalığı olan anne adayları diğer şeker hastaları gibi ağızdan alınacak şeker ilaçlarıyla tedavi edilmez. Bu tür ilaçlar yerine, diyet ve insülin tedavi yöntemiyle hamilelikte şeker hastalığı kontrol altına alınmaya çalışılır.

Doktorun hazırladığı gebelik diyet programı, günlük yapılan egzersizler, hamilelikte şeker oranının düzenlenmesini sağlar. Bu uygulamaların yetersiz kaldığı durumlarda insülin tedavisi devreye sokulur.

.

Serpil Bozkurt Doğanay'dan Gebelik Şekeri Diyet Tavsiyeleri:

.

Serpil Bozkurt Doğanay 1996 yılında Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nden mezun oldu. Nutra Slim Sağlıklı Zayıflama Merkezi Nişantaşı ve Kadıköy şubelerinde beslenme uzmanı olarak görev yaptı. Ardından Medline Hastanesi ve Baykent Tıp Merkezi'nde uzman diyetisyen olarak danışanlarına destek olan Serpil Bozkurt Doğanay halen Bağdat Caddesi - Unimed Özel Polikliniği'nde çalışmalarına devam etmektedir.

.

Gebelik Şekeri Diyeti Nasıl Olmalı Videosunu İzlemek İçin Tıklayın:

Uzman Diyetisyen Serpil Bozkurt Doğanay - Gebelik Şekeri Diyeti Nasıl Olmalı Sorusunu Yanıtlıyor.

.

Diyet, glikoz düzeylerinin kontrolü için önemli bir yoldur. Gebelikten önceki durumunuzdan farklı olarak, gebelikte farklı bir diyet takip etmeye ihtiyaç duyabilirsiniz. Bu durum, şekerinizi sürekli kontrol altında tutmuş olsanız bile geçerlidir. Diyetiniz zaman zaman, gelişen bebeğin ihtiyaçlarını karşılamak ve kandaki glikoz düzeylerini kontrol edebilmek için değiştirilebilir.

Genel olarak diyet, özel gıdalar ve bütün güne yayılmış küçük atıştırmalardan ibarettir. Yatmadan önce hafif atıştırmak, gece boyunca, kanın glikoz düzeyinin normal sınırlarda tutulmasına yardım edebilir.

.

Düzenli egzersiz, şeker hastalığın kontrolünde çok önemli bir rol oynayabilir. Kanın glikoz düzeyini normal sınırlarda tutmak için gerekli olan insülin miktarı egzersizle azalabilir. Her kadın için ne kadar egzersizin yeterli olacağı gebeliğin dönemine ve diğer faktörlere bağlıdır.

Şeker hastası olan anne adayları daha sık aralıklarla kontrole çağrılır ve bu kontrollerin her birinde kan şekeri değerlendirilerek diyetin ve ya insülin tedavisinin etkinliği gözden geçirilir. Gerekli durumlarda tek başına diyet tedavisinden vazgeçilerek diyet ve insülin tedavisi birlikte yürütülebilir.

Kontroller sırasında ultrasonografiyle bebekte irileşme ve amniyon sıvısı artışına bakılır.

Bu uygulamanın yetersiz kaldığı durumlarda, anne adayının kanındaki şeker düzeyini normal sınırlarda tutmak için insülin kullanımına ihtiyaç duyulabilir. İnsülin ağız yoluyla alınmaz. İğne yoluyla alınması gerekir. Plasentaya geçmediği için bebeği doğrudan etkilemez. Gün boyunca kandaki şeker düzeyini normal sınır içinde tutmak için gerekli insülin miktarı, kadından kadına değişiklik gösterebiliyor. Birçok vakada, gebelik boyunca günde en az iki defa insülin kullanılabiliyor. Genelde, gebelik ilerledikçe insüline olan ihtiyaç da artıyor.

İnsülin kullanan anne adaylarının kanın glikoz düzeyinin normal sınırlarda tutulması için çok iyi takip edilmesi gerekiyor. Gebelikten önce glikozun kontrol edilmesi, bebeğin organları gelişirken problemlerin oluşmasını önleyecektir. Evde kan şekeri düzeyinin takip edilmesi, ne kadar insüline ihtiyaç duyulduğunu tespit etmek için gereklidir.

Kan şekerini ölçen aletler ya da renkli kağıt şeritler, evde kan glikoz düzeyinin ölçülmesi için kullanılabilir. Her iki metotta da basit bir alet, genelde parmağın ucundan olmak üzere, küçük bir damla kan almak için kullanılır. Kan, özel bir kâğıttan yapılmış şerit üzerine konur ve oluşan renk bir karttaki renklerle karşılaştırılır. Ya da kâğıt şerit, kanın glikoz düzeyini ölçen bir alete yerleştirilir. Eğer doğru kullanılırsa bu metotlar doğru sonuçlar verir. Kanın glikoz düzeyleri gün boyunca değiştiği için, bir günde birkaç defa kontrol edilmesi gerekir. Ne kadar sıklıkla kanınızdaki glikoz düzeyini ölçeceğiniz doktorunuz tarafından söylenecektir.

.

Hamilelik Şekerinin Anne-Bebek Açısından Yarattığı Riskler Neler?

Hamilelik şekerinin gebelik döneminde ortaya çıkması bebek ve anne açısından bazı risklerin oluşmasına neden olabilir. Bu yüzden gebelik şekerinin tedavi edilmesi gerekir.

.

Gebelik Şekerinin Anne Adayı Açısından Yarattığı Riskler:

  • Eğer gebelik şekeri, uygun bir şekilde kontrol altına alınmazsa böbrek enfeksiyonu gibi ciddi enfeksiyonların ortaya çıkma olasılığı artar. Bu nedenle, anne adayına şeker yüklemesi testi yapılarak şeker hastalığı görülüp görülmediği teşhis edilmeli ve eğer şeker hastasıysa tedaviye gecikmeden başlanmalıdır. Aksi halde anne adaylarında gebelik zehirlenmesi (gebelik sırasında yüksek kan basıncı) bebeğin erken doğmasına neden olabilir veya bebeğin rahim içinde gelişimini yavaşlatabilir.
  • Hidramnios (bebeği saran boşlukta çok fazla sıvı bulunması), annenin nefes almasını zorlaştırabilir. Aynı zamanda erken doğuma yol açabilir.  
  • Özellikle gebelik şekerinin kontrol altına alınamaması durumunda düşük riski daha yüksektir.

.

Gebelik Şekerinin Bebek Açısından Yarattığı Riskler:

  • Doğumsal anormallikler, gebelikte şeker hastalığı kontrol altına alınamayan anne adaylarında daha fazla görülebiliyor. Bebeğin normalden daha iri doğması gibi anormallikler ortaya çıkabiliyor.
  • Hamilelik öncesinde var olan şeker hastalığında olduğu gibi gebelik şekeri sorunu yaşayan anne adaylarında da doğum sırasında bebek açısından bazı problemler ortaya çıkabilir. Doğumun yavaş seyretmesi gibi durumlar oluşabilir.
  • Bebek doğduktan sonra da özellikle doğumdan hemen önce ya da doğum sırasında kan şekeri yüksek annelerin bebeklerinde kan şekeri düşmesi, kalsiyum düşüklüğü ve diğer yenidoğan problemleri ortaya çıkabilir.
  • Doğum sonrası akciğerlerin fazla gelişememesi nedeniyle bebekte solunum sıkıntısı yaşanabilir.

Bu bahsedilen unsurlar, gebelik şekeri tanısı konulduktan sonra diyet ya da gerektiğinde insülin kullanılarak, kan şekerinin etkili bir şekilde kontrol altına alınmasıyla daha seyrek ortaya çıkabilir. Bu nedenle hamilelik şekeri tanısı konulduktan sonra doktorunuz tarafından takibe alınmanız, sizin de doktorunuzun tavsiyelerine uymanız önemlidir.

.

Unutmayın, çocuk doğurma yaşındaki her 100 kadından 1'i şeker hastalığına yakalanabilir. Bir zamanlar şeker hastalığı, gebelikte anne ve bebeği riske sokacak kadar önemli bir sağlık sorunuydu.  Bugün ise şeker hastalığı ve hastalığın nasıl kontrol edileceği hakkında birçok bilgiye sahibiz. Bu sayede gebelikte oluşabilecek komplikasyonlar önceden önlenebiliyor ve doğumsal anormallikler en aza indirilebiliyor. Bunu yapabilmek için öncelikle şeker hastalığının gebelikten önce teşhis edilmesi ve kontrol altına alınması gerekiyor. Daha sonra mümkün olduğu kadar kanın glikoz düzeyi dikkatle takip edilerek normal seviye korunmaya çalışılmalı. Size gebelik şekeri teşhisi konulsa da buna üzülmenize gerek yok. Önemli olan doktorunuzun tavsiyelerine uymanız ve üzerinize düşenlri yerine getirmenizdir. Böylelikle gebelik şekeri sizi ve bebeğinizi negatif etkilemeyecek, sorunsuz bir hamilelik dönemi geçirme ihtimaliniz oldukça yükselecektir…  
  

  • 19-05-2016 tarihinde eklendi