Bebeklerde Dil Gelişimi

Dil gelişimi bebeğinizin bilişsel gelişiminin bir parçasıdır. Bebeğiniz yürümeye başlamadan evvel konuşmak, sizinle iletişime geçmek isteyecektir. Bu durumda bebeğinizin tüm yaşamını yönlendirecek ve etkileyecek dil gelişimi son derece önem kazanıyor. Bebeklerde dil gelişiminde dikkat etmeniz gereken hususları sizler için araştırdık.

Çocuğun dil gelişiminin temelleri annenin hamileliği sırasında ve doğum sonrasında atılır. Anne karnında gittikçe büyüyen bebek, zamanla dışardan gelen sesleri algılamaya başlar. Bu nedenle hamileliğiniz esnasında bebeğiniz ile sürekli diyalog halinde olursanız onun dil gelişimine katkı sağlamış olursunuz. Bu evreyi bebekte dil gelişiminin ilk adımı olarak kabul edebiliriz.

Doğum sonrası bebeklerde dil gelişimi onun tüm hayatını etkileyeceğinden bu süreç oldukça önemlidir. Bebeğiniz gözlerini dünyaya açtığı andan itibaren çevresiyle iletişim kurmaya başlar. Bebeğinizin çevresiyle olan ilk iletişim aracı ağlamaktır. İhtiyaçlarını ağlayarak duyurur. Bir rahatsızlığı olmayan, karnı doymuş ve altı temiz bir bebek ağlamaya devam ediyorsa ilgi istiyordur. Bu durumda bebekle konuşmanız onu rahatlatacaktır. Bu süreçte onunla konuşmanız bebeklerde konuşma gelişimini olumlu yönde etkiler.

2-3 Aylık Bebeklerde Dil Gelişimi: Bebeğinizin ilk aylarda –bu aylar genel olarak 2 ile 5. aylar kabul edilebilir- çevresiyle gülümseyerek iletişim kurar. Bebeğin gülüşü, genelde memnun olduğu bir durum karşısında size verdiği tepkidir.

Bu dönemde bebeğiniz yine mutlu olduğu zamanlarda ‘a-gu’ diye bir ses çıkarır. Bu onun çıkarabildiği en kolay sestir. Buna cıvıldama, guk gibi rahatladığını belirten sesler de eşlik eder.

Bebeğinizin ağzından ilk harfler çıkıyor

4-6 Aylık Bebeklerde Dil Gelişimi: Bu aylarda bebeğinizin çevreyle iletişimi ağlama sesleri yerine uyumlu, güzel seslere bırakır. Duyduğu seslere karşı daha tutarlı bir şekilde tepki vermeye başladığı bir dönemdesiniz. Bebeğiniz örneğin; elektrik süpürgesinin sesine dikkat kesilebilir ve sesi algılamaya çalışır. Aynı zamanda yaklaşan seslere, ayak seslerine heyecanlanır. Müzik sesi dikkatini çekmeye başlar.

Bu aylarda kolayca söyleyebildiği ‘o’ ve ‘g’ sesinden sonra ünlü ve ünsüz harflerde artış gösterebilir. Artık,’a’ ve ‘ı’ harflerini bebeğinizden duyabilirsiniz. Tek başına bırakıldığında kıkırdamaya başlayabilir ve ses çıkarabilir. Mutlu olduğunda bu sesleri ondan sıklıkla duyabilirsiniz.

6-8. Aylarda Bebek Dil Gelişimi: Bebeğiniz bu aylarda iki heceli sesleri çıkarmaya başlayabilir. Ga-ga, ma-ma gibi sesleri bebeğinizden duyabilirsiniz, duyamıyorsanız da endişe etmeyin. Bebeğiniz bu sesleri çıkarmaya başlayacaktır. Bu dönemde oynarken güler, neşeli çığlıklar atar. Anneye tepki verir.

Bu dönemde de bebeğinizin duyduğu seslere tepkisi yoğundur. Bebeğiniz bir ses ya da gürültü duyduğunda başını derhal sesin geldiği yöne doğru çevirir.

9-11 Ay Arası Bebeklerde Dil Gelişimi: Bebeğiniz bu aylarda aynı heceleri arka arkaya söylemeye başlar. Kendi sesini dinlemeye başlar ve duyduğu sesten hoşlanır.

İlgi çekmek için bağırır, dinler ve tepki verir. Bay bay, hayır yapma veya yap sözlerini anlar. Cıvıltılı sesler çıkarır, bazı kolay kelimeler bu aylarda ağzından çıkabilir. Bay bay gibi.

Bebeğinizden ilk sözcükler

12 Aylık Bebekte Dil Gelişimi: Ve çocuğunuz bir yaşına bastı… İlk adımlarını atmaya başlayacağı zamanlarda siz daha onun heyecanını atamamışken, bebeğinizden ilk sözcükleri duyabilirsiniz. Çocuğun dil gelişiminin hızlandığı bir dönemdir.

Bu ayda bebeğiniz sürekli olarak aynı sesleri tekrar ederler. Örneğin; bir şeyi almaya çalışırken sürekli aynı heceyi tekrar edebilir. Bunlar asıl sözcüklere geçmeden önceki son adımlardır.

12-16 Aylık Bebek Dil Gelişimi: Bu dönem, bebeğinizin konuşmaya hazır olduğu dönemdir. Söyleyebildiğinden daha fazla kelime anlar. Ses tonunda sanki biriyle konuşuyormuş gibi birtakım iniş-çıkışlar yaparak, yüksek sesle ve anlaşılmaz ifadelerle konuşur.

18-24 Ay Arası: 18. aydan itibaren çocuğunuzun yeni kelimeler öğrenme süreci oldukça hızlanır ve bir haftada bile bebek konuşmasında büyük bir değişim bile gözleyebilirsiniz.  Bu aylar arasında basit sorular sorar, tek kelimeyle ifade etmeyi öğrenmiştir. Konuşmada sırasını kavrayabilecek zamandadır. Konuşanın yüzüne bakar ve söylenenlerin çoğunu anlar, talimatları yerine getirir. Ona ait eşyaların çoğunu tanır ve istenildiği takdirde uzatır. Konuşma ve paylaşmaya yatkın aile ortamında çocuğun dil gelişimi daha hızlı gelişecektir.

2. Yaş Bebekler: İkinci yıl çocuğunuzun dil gelişimi açısından dikkat çekici bir dönemdir. İsimlerini kullanarak bir ‘elma’ ya da ‘su’ isteyebilir. Bir sonraki adım, kelimeleri küçük kelime grupları ya da cümleler şeklinde bir araya getirmektir. İki sözcükle biten cümle kurabilir, karşılıklı konuşur, kim? Ne için? sorularını sorar. 2 yaş civarı çocuğunuz kelimeleri birleştirerek farklı anlamlar oluşturmak için işaretleri azaltarak dilbilgisi kurallarını kullanmaya başlar.

2.5 Yaş Bebekler: 200 kadar sözcük kullanabileceği bir dönemdir. Bu dönemde sözcük dağarcıkları hızla gelişim gösterir. Ürettikleri cümleler anlamsal ve dilbilgisel anlamda gelişim gösterir. Bebek konuşmasında  telaffuz görülebilir. Ben, sen zamirlerini doğru kullanır ve anlar.

3 Yaş Bebekler:  Artık bebeğiniz cümleler arasında neden-sonuç ilişkisi kurabilir. Kendi kendine uzun sohbetler yapabilir, bilmediği kelimelere ilgi duyar. Renk adlarını öğrenebilir.

Bebeklerde dil gelişimini desteklemek için ne yapabilirsiniz?

Bebeğinizle birlikteyken yaptığınız işleri ona anlatırsanız, bebeğinizle iletişiminiz gelişecektir. Yemek yerken, evi toplarken ona neler yaptığınızı adım adım anlatmalısınız. Nesneleri tanıtarak anlatmanız, bebeğinizin o nesneyi daha çabuk tanıması ve kavramasını sağlayacaktır. “Bak şimdi koltuğu düzeltiyorum” gibi. Bebeğinizle sadece sözlü değil, sözlü olmayan iletişimi de gerçekleştirmelisiniz. El sallayın, öpücük atın. Onunla iletişim kurmaktan hoşlandığınızı göstermelisiniz. Bebeğinizi konuşması konusunda yüreklendirmelisiniz. Bol bol müzik dinlemesini sağlarsanız, bu hem ruhunu dinlendirecek hem de konuşma ritmi ile müzik ritminin birbirine benzer olduğunu anlayacaktır.

Bebeğinizle iletişim kurmanız kadar bu iletişimin gelişmesi de oldukça önemlidir. Küçük çocuklar televizyon izleyerek dil gelişimini sağlayamazlar. Erken yaşta çok fazla televizyona maruz kalmak çocuklarda dil gelişimini geciktirir. Bununla birlikte bebekler için kullanıma sunulan DVD veya VCD’lerin de eğitsel bir yanı yoktur. Bunun yerine bebeğinizle konuşarak iletişim sağlamanız, etrafı, çevreyi keşfetmesine olanak tanımanız dil gelişimi açısından önemlidir.. Bu nedenle bebeğinizi bu tür öğelerle eğitmek yerine kendiniz iletişim kurmalısınız. 2 yaşından önce bebeğinizi televizyon izletmemenizde fayda var. Reklamlar bebeğinizin ilgisini çekse de bunun eğitsel bir yanı olmadığı ve çocuğun dil gelişimini geciktireceğini göz önünde bulundurmalısınız. Bunun yerine onunla tane tane konuşmalı, onu anlayan ve dinleyen birer ebeveyn olmalısınız.

Sessiz ve sakin ortamlarda yaşamanız çocuğun dil gelişimi açısından önemlidir. Bu ortamlarda televizyon sesi, inşaat sesi gibi gürültüler bebeğinizin kafasının karışmasına neden olur.

Konuşmalarınıza mimik eklerseniz bebeğiniz ne anlatmak istediğinizi daha kolay anlayacaktır. Bu durum onun anlamasını kolaylaştırır.

Çocuğunuzu doğru iletişimin kurulduğu bir arkadaş grubuna sokmanız ve onu bu konuda cesaretlendirmeniz dil gelişimini hızlandırır.

Bebeğim geç mi konuşacak?

Bebekler bazı becerilerde yaşıtlarına göre daha geç öğrenebilir, anlayabilir, yürüyebilir ya da konuşabilir. Bebeğiniz yürümeye çalışırken, dil gelişimi geri planda kalabilir. Bazı çocukların kendine özgü gelişim farklılıkları olabilir, bu durumu göz önünde bulundurmalısınız.

Bebeğinizin gelişimini yakından takip ettiğinizde, olağandışı bir durum yaşadığında bu durumu rahatlıkla sezebilirsiniz. Bu durumda anlamakta zorlanacağınız nokta, çocuğunuzun geç konuşması mı yoksa bir dil ve konuşma bozukluğu mu olduğu ve bunlarla birlikte bu sorunu kendi aşıp aşamayacağıdır.

Bu noktada bir uzmana başvurduğunuzda, eğer çocuğunuzun gelişiminde başka aksaklıklar gözlenmiyorsa beklemenizi tavsiye edebilir. 2 yaşında konuşamayıp 3 yaşında akıcı bir dil konuşabilen bebekler olduğunu dile getirerek beklemenizi isteyebilirler. Bu durumda çevrenize dikkat ettiğinizde okul çağında hala dil ve konuşma bozukluğuna sahip pek çok çocuk olduğunu göreceksiniz. Bu konuda yapılmış araştırmalarda okul çağına gelmiş çocukların %10’undan fazlasında dil ve konuşma bozukluğu gözlendiği belirlenmiştir. Ancak yine de çocuğunuzun dil gelişiminde bir sorun olduğunu düşünüyorsanız bunu bir dil ve konuşma bozuklukları uzmanını görmesini sağlayarak, olası bir gecikme sorununun tüm hayatını etkilemesine engel olabilirsiniz.

Bebeğin Dil Gelişiminde Hangi Durumlarda Şüphelenmesiniz?

Özellikle 18-30 ay arası dönemdeki normal zekâya sahip ancak konuşması gecikmiş çocuklarda dil gelişimi probleminin belirli durumlarda devam edebileceğine ilişkin uzmanların ortak görüşleri var. Bu nedenle şüphelendiğiniz durumlarda erken teşhis açısından uzmana başvurmalısınız. Peki, hangi durumlarda şüphelenmelisiniz?

  • Konuşulanları anlamakta zorlanıyorsa: Söylenenleri anlamak, konuşmaktan önce gerçekleşir. Eğer çocuğunuz dili anlamakta zorlanıyor ya da anlayamıyorsa bu durum geç konuşması için zemin oluşturacaktır.
  • Kullandığı sözcük sayısında yaşıtlarına göre gözle görülür bir fark varsa: Yine yapılan araştırmalarda, dil ve konuşma bozukluğuna sahip çocukların kullandıkları kelimelerin azlığına dikkat çekiliyor. Örneğin; bebeğiniz 2 yaşında 50’den az sözcük kullanıyorsa bu durumda bebeğinizin konuşma gelişimini çok yakından takip etmeli ve gerekli durumda önlem almalısınız. 

Bu bebeklerde ayrıca az sözcük kullanımına ek olarak sosyal becerilerde de gerilik görüldüğü tespit ediliyor; yaşıtlarıyla oyun oynamada ve oyun türlerinde alışılmışın dışına çıktıkları gözlenebiliyor.

Bu durumda ne yapmalısınız?

Eğer çocuğunuzun dil gelişimi konusunda şüpheleriniz varsa, bir dil ve konuşma bozuklukları uzmanına başvurmanızda fayda var. Dil ve konuşma terapisti çocuğunuzun sözel dili anlamasını ve ifade etmesini testler yardımıyla ölçecek, çocuğun çevresiyle iletişimini doğal ortamda değerlendirecektir. Gelişimi erteleyecek faktörleri belirleyerek size bundan sonra neler yapmanız gerektiği konusunda bilgiler verecektir.

Çocuğunuzun dil gelişimi, onun bütün hayatını etkileyecek bir durumdur. Bu nedenle bebeğin dil gelişimini yakından takip etmeniz ve olağan dışı bir durum sezdiğiniz takdirde bir uzmana başvurmanız son derece önem kazanıyor. Şunu da unutmamak da fayda var; her çocuğun kendine özgü bir gelişim süreci var. Bu nedenle bebeğiniz illa -genel geçer zaman diliminde- konuşacak diye bir kural yok. Ancak yine de bebeğinizin geç konuşma durumu yaşaması halinde çok fazla gecikmeden uzmanla görüşerek bir yol haritası çizmeniz en sağlıklısı olacaktır.

  • 23-10-2016 tarihinde eklendi